Van bermgras tot bouwmateriaal en bodemproduct

De Greenhub is een stichting in Zuid-Holland die lokale reststromen — met name bermmaaisel uit openbaar groenonderhoud — omzet in waardevolle biobased bouwmaterialen. We brengen gemeenten, groenaannemers, producenten en bouwpartijen samen in een regionale keten, van beheer tot product. Ons doel is niet één product maken, maar een nieuw systeem bouwen: lokaal, circulair en ecologisch versterkt. Daarbij ontwikkelen we ook een gestandaardiseerde aanpak voor ecologisch bermbeheer die bijdraagt aan biodiversiteit in de openbare ruimte.

Gras is een onderschatte grondstof. Het is lokaal in grote hoeveelheden beschikbaar, maar wordt vaak laagwaardig verwerkt of als afval behandeld. Toch bevat gras sterke vezels die geschikt zijn voor isolatie en andere bouwmaterialen, en nutriënten die bruikbaar zijn voor de bodem of verdere verwerking. Dat maakt het een logische basis voor een nieuwe biobased keten. Bijkomend voordeel: het hoogwaardig afvoeren van bermgras geeft gemeenten een financiële prikkel om over te stappen op ecologisch bermbeheer.

De meeste biobased initiatieven richten zich op één product of één technologie. Greenhub werkt anders: wij bouwen aan een complete regionale keten. Dat betekent meerdere toepassingen naast elkaar, verbinding tussen partijen die normaal niet samenwerken (opdrachtgevers, aannemers, producenten), én een aanpak die voorbij de pilotschaal gaat. We lossen daarmee het klassieke kip-ei-probleem van nieuwe biobased ketens op: vraag en aanbod groeien samen op.

Greenhub is momenteel actief in de provincie Zuid-Holland, met een focus op het Groene Hart en omgeving. Daarnaast is onlangs Greenhub Achterhoek – onder de noemer Greenhub Nederland opgestart. Van hieruit verkennen we mogelijke uitbreiding naar andere provincies en regio’s.

Van bermgras maken we meerdere producten, afhankelijk van de kwaliteit van het maaisel. In de hoogwaardige ‘lange keten’ scheiden we met een extruder vezels en sap. De vezels gaan naar biobased bouwmaterialen zoals isolatieplaten en substraatmatten. Het digestaat wordt verwerkt tot plaatmateriaal. De sapfractie, rijk aan nutriënten, kan worden ingezet in de landbouw. Niet al het maaisel is geschikt voor hoogwaardige verwerking; voor die stromen werken we met eenvoudigere toepassingen zoals bokashi, CMC-compost of gebruik in potstallen. Het uitgangspunt is: niets gaat verloren.

Ja. Grasvezels zijn geschikt als basis voor biobased isolatiemateriaal. Bedrijven zoals Gramitherm maken al isolatieplaten van bermgras. Greenhub werkt aan de opbouw van een regionale keten in Zuid-Holland waarbij bermgras lokaal wordt verwerkt tot vezelmateriaal dat vervolgens door producerende partners wordt omgezet in isolatieproducten. Bermgras-isolatie is daarmee een lokaal alternatief voor synthetische isolatie op basis van fossiele grondstoffen.

Biobased isolatie, ook van grasvezels, kan voldoen aan de geldende brandveiligheidseisen in het Bouwbesluit. Vezels worden behandeld met brandvertragende middelen, vaak op minerale basis. Of een specifiek product voldoet aan de vereiste brandklasse hangt af van de samenstelling en de toepassing. Dit wordt altijd getest en gecertificeerd door de producent. Greenhub werkt samen met partners die deze certificering serieus nemen.

Biobased materialen zijn gemiddeld iets duurder in aanschaf dan gangbare alternatieven. De meerprijs wordt kleiner naarmate de productie opschaalt en de keten efficiënter wordt. Daar komt bij dat biobased materialen vaak voordelen bieden op het gebied van levensduur, gezond binnenklimaat en CO₂-opslag, wat de totale kostprijs in een ander licht stelt. Greenhub werkt actief aan het verlagen van de kostprijs door lokale verwerking en schaalvergroting. We denken graag mee bij projecten die openstaan voor een eerlijke vergelijking.

Hennep, stro en bermgras zijn alle drie plantaardige vezels die geschikt zijn als biobased isolatiemateriaal, maar ze verschillen in herkomst, beschikbaarheid en verwerkingsmethode. Hennep en stro worden specifiek geteeld als grondstof. Bermgras is een reststroom: het komt vrij bij regulier onderhoud van openbare bermen en snelwegbermen. Dat maakt bermgras extra interessant vanuit circulair perspectief: er is geen extra landbouwgrond voor nodig. De isolerende waarde per materiaal verschilt, maar is voor alle drie vergelijkbaar met gangbare alternatieven bij de juiste toepassing.

Ja, er zijn verschillende subsidiemogelijkheden voor biobased bouwen in Nederland. Denk aan de ISDE-subsidie, regelingen via provincies en gemeenten, en Europese fondsen via programma’s als EFRO of Interreg. Welke subsidie van toepassing is, hangt af van het type project (nieuwbouw, renovatie, grondstofverwerking) en de regio. Greenhub kan helpen bij het verkennen van de mogelijkheden voor specifieke projecten. Neem contact met ons op voor meer informatie.

Nog niet volledig, maar de keten groeit. Er zijn werkende toepassingen en lopende projecten, en de interesse vanuit de markt neemt toe. Opschaling vraagt nog tijd: we zoeken naar geschikte verwerkingslocaties, bouwen productiecapaciteit op en ontwikkelen de markt stap voor stap. Concreet: we groeien de komende jaren van honderden naar duizenden tonnen verwerkt maaisel per jaar. Greenhub werkt hierbij met een jaarlijkse maaiselketen als groeimodel.

Het stimuleren van ecologisch bermbeheer is een van de pijlers van de Greenhub. Hier werken wij aan op drie manieren: 1. Top-down netwerkvorming binnen de context van de Provincie. Hier proberen wij harmonisering van ecologisch beheer te stimuleren. 2. Ontwikkeling van de Kleurrijke Kilometer: een integrale standaard voor ecologisch bermbeheer met bottom-up projecten waarbij meerdere bermen tot ecologisch verbindingsstroken worden gevormd. 3. Ontwikkeling van een slimme maaiarm, die afval uit de berm detecteert en opzuigt. 
En: door waarde te geven aan bermgras ontstaat er ruimte voor ander beheer.

Bermgras wordt lokaal verwerkt in een aantal stappen: schoonmaken, persen en scheiden van vezels en sap, verdere verwerking van de vezels door een techniekpartner (drogen, persen), verwerking van het digestaat tot plaatmateriaal, en vergisting of filtering van de sapfractie voor nutriëntenwinning. De exacte stappen verschillen per toepassingsroute. Greenhub kiest bewust voor regionale verwerking: minder transport, meer grip op de keten, en economische waarde die in de regio blijft.

Niet al het maaisel is geschikt voor hoogwaardige verwerking. Kwaliteit varieert per locatie, seizoen en beheertype. Voor maaisel dat niet naar isolatie of plaatmateriaal gaat, zijn er alternatieven: bokashi-fermentatie, CMC-compost of gebruik in potstallen. Het uitgangspunt van Greenhub is dat elke stroom een passende bestemming krijgt — ook als dat een eenvoudigere toepassing is. Laagwaardig hoeft niet te betekenen: weggegooid.

Bermgras en andere reststromen aanleveren kan zeker. We zijn continu op zoek naar nieuwe biomassabronnen. Samen kijken we of het maaisel geschikt is (kwaliteit, bewerkbaarheid), hoe het past binnen de keten en wat de meest logische toepassing is. Op korte termijn is de verwerkingscapaciteit voor hoogwaardige routes nog beperkt; de komende jaren bouwen we dat verder uit. We werken het liefst aan langdurige samenwerkingen. Neem contact op om de mogelijkheden te verkennen.

We onderzoeken verschillende modellen. Aan de ene kant onderzoeken we de mogelijkheid van een centrale hub in de Provincie Zuid-Holland, met een vergister, een pers, en een platenlijn. Hierbij ontwikkelen we vezels die verwerkt worden in andere fabrieken. 
Aan de andere kant onderzoek we de mogelijkheid van meerdere decentrale hubs, waarin verwerking juist dichter bij de bron plaatsvindt.

De richting waar we naartoe bewegen is:
→ kleinschaliger, regionaal en flexibel, waar mogelijk
→ opschaling alleen waar het echt waarde toevoegt

De exacte vorm zal bepaald worden door de vraag vanuit de markt en de techniekpartners en de mogelijkheden rondom locaties en regelgeving. 

We kiezen bewust voor regionale verwerking, omdat dit meerdere voordelen heeft.
Het:
– vermindert transport en uitstoot
– houdt economische waarde in de regio
– maakt samenwerking tussen lokale partijen mogelijk
– zorgt voor meer grip op de keten

Daarmee bouwen we niet alleen aan producten, maar ook aan sterkere regionale systemen.